سیاست نامه (سیرالملوک)، (گزیده بزرگ، علمی فرهنگی)
عنوان: سیاست نامه (سیرالملوک)، (گزیده بزرگ، علمی فرهنگی)
انتخاب و شرح: جعفر شعار
صاحب اثر: ابوعلی حسن ملقّب به نظام الملک
پیشینهی چاپ: چاپ اول 1348 سازمان کتابهای جیبی (فرانکلین)، چاپ 11،
1382، علمی و فرهنگی (فرانکلین)
… ابوعلی حسن ملقّب به نظام الملک مؤلف سیاست نامه (سیرالملوک) پسر خواجه ابوالحسن علی بن اسحاق است. به سال 408 هـ.ق. در یکی از قرای طوس به دنیا آمد. در ایّام تسلط ترکمانان بر خراسان که از سال 428 هـ.ق. آغاز شد، خواجه در خدمت سلجوقیان در آمد. خواجه از 456 هـ.ق. تا دهم رمضان 485 هـ.ق. که کشته شد در وزارت الب ارسلان و ملکشاه سلجوقی با نهایت استقلال و قدرت پا بر جا بود، چنانکه قسمت عمدهی شهرت و پیشرفتی که در کارها نصیب این دو پادشاه شده، به برکت خردمندی و کاردانی خواجه بوده است.
عباس اقبال مینویسد: ملکشاه در اواخر سلطنت خویش از وزیران خواست که در باب بهترین شیوهی کشورداری و تدبیر امور دینی و دنیوی کتابی تألیف کنند. و از آن میان نوشتهی خواجه نظام الملک را پسندیده و او را به اتمام آن مأمور ساخت. بنا به تحقیق مرجوم اقبال تنظیم نسخهی نهائی سیاست نامه پس از قتل خواجه و میان سالهای 492 تا 505 هـ.ق. به پایان رسیده است.
بنابر آنچه از سبب تألیف و زندگی خواجه نظام الملک آمده، میتوان پی برد که این کتاب در زمرهی متنهای کهن فارسی است که این امتیاز را دارد که نویسنده خود مصدر کار بوده است و به مسایل سیاسی و اجتماعی زمان خود آگاه. در نوشتن آداب کشورداری سر آمد وزرا، و در پند و اندرز و روش ارائهی آن و ظرایف حکومت داری، صاحب قلمی زبده بوده است؛ امّا در بیان تاریخ و زمان وقایع گاهی دچار اشتباه شده و در پارهی موارد، آنجا که با مذهب وی، که سنّی شافعی متعصّب بود مخالفتی دیده؛ جانب انصاف را نگه نداشته است. و در دادگری انوشیروان، دین داری و عدالت محمود غزنوی؛ خصومت با روافض و باطنیان، دادن آگاهیهای دینی نادرست، ماننداغلب مورّخان دچار کج روی شده که البته باز هم از اهمیت ادبی و تاریخی اثر نمیکاهد.
این کتاب دارای مقدمهای مشتمل بر سبک نگارش، مقایسهی مطالب آن با سایر آثاری که اقتباس نمودهاند و آثار دیگر خواجه، میباشد.
بخش دیدگاهها (در گزیدهی سیاست نامه) نظرات «ادوارد براون، خاورشناس انگلیسی»، «و. بار تولد خاورشناس روسی»، «ملک الشعّرای بهار»، «ذبیح الله صفا»، «عبّاس اقبال»، «مجتبی مینوی»، «غلامحسین یوسفی»، «محمدعلی اسلامی ندوشن»،« حسن انوری» و «دکتر جواد طباطبائی» را منعکس کرده است.
کتاب دارای واژهنامه است و شرح عبارات و معنی واژهها بر پایهی نسخهی خطی متعلق به مرحوم حاج محمّد نخجوانی محفوظ در کتابخانهی ملّی تبریز، که قدیمترین و اصیلترین نسخههای موجود است، انجام گرفته است.
برای نوشتن دیدگاه باید وارد بشوید.