گزیدهی تاریخ جهانگشای جوینی
عنوان: گزیدهی تاریخ جهانگشای جوینی
انتخاب و شرح: دکتر جعفر شعار
« مجموعهی ادب فارسی»
صاحب اثر: عطا ملک بن بهاءالدّین محمّد جُوینی
پیشینهی چاپ: چاپ اول، 1368- انتشارات بنیاد، چاپ چهارم، 1386- نشر قطره
قرن هفتم هجری شاهد یکی از فتنههای جانگزا و ویرانگر جهان بشرّیت یعنی فتنهی مغول بود. در سال 602 هـ.ق. چنگیز (549-624 هـ.ق) مؤسّس دولت مغول با سلطان محمد خوارزمشاه مجاور شد، و به بهانهی قتل بازرگانان مغول به خوارزم لشکر کشید و در عرض چند سال شهرها را تصرف کرد و مردم را قتل عام نمود. آثار تمدن را به آتش کشید و پس از 4 سال به مغولستان بازگشت. دانشمندان و شعرا و هنرمندان از عرضهی دانش و هنر بازماندند و موّرخان بزرگی چون رشیدالدّین فضل الله و عطا ملک جوینی آثار گران بهایی بجای گذاشتند که «جهانگشای جوینی» هم به لحاظ ادبی و نثر روان، و هم به لحاظ وقایع نگاری از معتبرترین مآخذ به شمار میرود.
وقایع تاریخی کتاب به سال 655 منتهی میشود و بخش بزرگ جهانگشا در تاریخ چنگیز و اعقاب اوست، امّا تاریخ خوارزمشاهیان و اسماعیلیان را نیز در بر دارد.
جوینی خود، صاحب دیوان و دولت مرد است، و افکار او طبعاً مایههای اصلی کتاب را میسازد. و تنها به وقایع نگاری نپرداخته،و در طرز حکومت، آداب و رسوم، قوانین، روابط اجتماعی مردم، و سنّتهای عجیب جامعه از جمله بدشگون دانستن تصرّف مال مردگان، یاساهای چنگیز و آداب شکار؛ نیز مطالبی آورده و اشاراتی نموده است.
این کتاب، با آن که «گزیده» است، میتوان «پژوهشی» دانست در تاریخ جهانگشا، با شرح دشواریهای آن اعم از واژگان، عبارات و بیتها.
دیدگاهها، شامل قصیدهی سعدی در ستایش عطا ملک جوینی، مقالهها و یادداشتهای نویسندگان عرب زبان و سریانی، خاورشناسان و پژوهشگران معاصر؛ بسیار خواندنی و جذاب تنظیم شده است.
واژهنامه و کتابنامه در پایان کتاب نیز بسان همهی آثار «مجموعهی ادب فارسی» آمده است.
برای نوشتن دیدگاه باید وارد بشوید.