گزیده‌ی سفرنامه‌ی ناصرخسروGozide ye Safarnāme ye Nāser e Khosraw

معرفی اثر:

ناصر فرزند خسرو، در تاریخ ادبیات فارسی و در میان شاعران و نویسندگان و سفرنامه نویسی، جایگاه ویژه‌ای دارد. وی در جوانی زندگی به خوشی و کامرانی گذراند، در دربار محمود ومسعود غزنوی خدمت کرد، و در 40 سالگی که در خدمت چغری بیگ سلجوقی بود، عازم سفر شد. در قاهره به خدمت مؤید فی‌الدین شیرازی که از داعیان بزرگ اسماعیلی بود پیوست. گرایش او به اسماعیلیه و تعصبش در مذهب در اشعار و نوشته‌هایش آفریده شد، به همه نصیحت می‌کرد و در اشاعة دین خود را مسئول و مصلح می دانست. اما ناصر خسرو از سفر 7 ساله و مشاهداتش، از شمال و غرب ایران، شام و آسیای صغیر (ترکیه و عراق)، فلسطین و مصر و عربستان، همچون یک سیاح می‌نوشت و اندیشه‌های مذهبی در آن راه نداشت. سفرنامه او کتابی بی‌پیرایه و سراسر مغز و دور از بازی کلمات و لفّاظی است. در مورد ناصر، عقاید و آثار او، به تفصیل در دیوان حکیم ناصر خسرو سخن گفته شده؛ و در این جا به «آغاز» و «انجام» سفر در این گزیده اشاره می‌شود:

آغاز سفر:  … از مرو حرکت می‌کند و به جوز جانان می‌رسد. در آنجا به سبب خوابی که می‌بیند، تحوّلی در زندگی او روی می‌دهد و عازم سفر حجّ می‌شود. در این سفر پس از گذشتن از شهرهای سرخس، نیشابور و قومس سرانجام به سمنان می‌رسد و در آنجا به دیدار علی نسائی می‌رود و در گفتگو با وی در ‌می‌یابد که از دانش کافی بی‌بهره است. …از نواحی شمیران و سراب و سعید آباد می‌گذرد و به تبریز می‌رسد. از زلزله‌ی تبریز و دیدار خود با قطران تبریزی سخن می‌گوید،… تا این که در این سفر به شام (سوریّه) می‌رسد و از ابوالعلای معرّی و تهمت‌هایی که به او زده‌اند شرح می‌دهد. به طرابلس می‌رود، و به بیروت و شهر صیدا که بسیار زیبا و آراسته و با صفا و حاصل‌خیز است. …و بیت المقدس، رود نیل، قاهره، وصف کاخ‌های سلطان مصر و جشنِ گشایش بند نهر خلیج، … مدینه و مکّه و طایف،

و از آن پس، از آبادان و اصفهان، نائین، طبس و قاین می گذرد و به شهر بلخ می‌رسد. و  در همان جا در دره­ی تنگ یمگان کوله بار سفر 7 ساله را بر زمین می گذارد. و او که پیش از سفر، زندگی نامه­ی خود را نوشته، بعد از 15 سال حضر، که در حمایت علیّ ابن اسد به  تبلیغ مذهب پرداخته است؛ از همان جا به ابدیت ره‌سپار می شود. و سفرنامه و شعر و آثار تحقیقی اش را برای پسینیان تحفه‌ای وامی‌گذارد بس ارزشمند.

Introduction of the work:

Nasser, the son of Khosrow, has a special place in the history of Persian literature and among poets, writers and travel writers. He lived a happy and prosperous life in his youth, he served in the court of Mahmud and Masoud of Ghaznavi, and at the age of 40, when he was in the service of Cheghri Bey Seljuqi, he went on a journey. In Cairo, he joined the service of Moayed Feddin Shirazi, who was one of the great Ismaili preachers. His inclination towards Ismailia and his prejudice in religion were created in his poems and writings, he gave advice to everyone and considered himself responsible and reformer in spreading the religion. But Nasser Khosrow wrote about his 7-year journey and his observations, from the north and west of Iran, the Levant and Asia Minor (Turkey and Iraq), Palestine, Egypt and Arabia, like a tourist, and he did not have religious thoughts on that way. His travelogue is a boundless book full of brains and far from wordplay and rhetoric. About Nasser, his ideas and works, it has been discussed in detail in Diwan Hakim Nasser Khosrow; And here, the “beginning” and “end” of the journey are mentioned in this excerpt:

The beginning of the journey: … it starts from Merv and reaches Joz Janan. There, due to the dream he sees, a change occurs in his life and he leaves for Hajj. In this journey, after passing through the cities of Sarkhs, Neishabur and Qoms, he finally reaches Semnan, where he meets Ali Nesai and in a conversation with him, he realizes that he does not have enough knowledge. It passes through Shemiran, Sarab and Saeed Abad districts and reaches Tabriz. He talks about the earthquake of Tabriz and his meeting with Qatran of Tabriz, until he reaches Sham (Syria) during this trip and describes about Abul Ala’i Ma’ari and the slanders that have been thrown at him. He goes to Tripoli, and to Beirut and the city of Sidon, which is very beautiful and decorated, clean and fruitful. … and Jerusalem, the Nile River, Cairo, the description of the palaces of the Sultan of Egypt and the celebration of the opening of the Gulf Dam, … Medina, Mecca and Taif,

And after that, it passes through Abadan and Isfahan, Nain, Tabas and Qain and reaches the city of Balkh. And in the same place in the narrow valley of Yamgan, he leaves the 7-year travel bag on the ground. And he, who wrote his autobiography before the trip, after 15 years of presence, who preached the religion under the support of Ali Ibn Asad; From there, he goes to eternity. And he leaves his travelogues, poetry and research works as valuable gifts for posterity.