PDF گزیدة سیاست نامه (سیرالملوک)Gozide-Ye Siāsat-Nāme

معرفی اثر:

سیاست نامه، خواجه نظام‌الملک (ابوعلی ابوالحسن علی‌بن اسحاق، 408- 485 ق)

انتخاب و شرحِ دکتر جعفر شعار

ادبیات کهن، تاریخ پادشاهان و وزرا و سیاست کشورداری و آیین هایِ اجتماعی

سیاست‌نامه کتابی است ارزنده در ذکر سرگذشت شاهان، امیران و مخدومان، و نیز مسایل سیاسی و اجتماعی دوران سلجوقیان، که به دست خواجه نظام الملک نوشته شده است. امتیاز این اثر در این است که خواجه خود در مصدر امور بود، دبیرِ آلب ارسلان و از درباریان طغرل به شمار می‌آمد. سیاست نامه به سفارش ملکشاه و خواستِ خواجه در باب سیاست کشورداری، سازمان اداری، و تاریخ سلاطین و وزرا نگاشته شده، و یک اثر ادبیِ ممتاز است که آداب و رسوم ایران در دورة سلجوقیان را با بیانی دلنشین و حکایت‌های لطیف منعکس می‌نماید. اما نباید غافل بود که مطالب کتاب از دیدگاه خود نظام الملک است و بی‌گمان مسائلی در آن آمده که دور از حقیقت، و برپاية تعصّب شدید او به مذهب سنّیِ شافعی است. مطالبی از قبیل گفتگو دربارة دادگری انوشیروان، دینداری و عدالت محمود غزنوی و خصومت وی با روافض و باطنیان یا اسماعیلیّه، به ویژه جدال‌های مذهبی او از عیوب کتاب است. افزون برآن کتاب با پیرایه‌های خرافی و حکایات بی ‌اصل نیز آمیخته است. اما این موارد از اهمیت کتاب نکاسته و خردمندی و کاردانی خواجه بدان پایه بوده است که در مدت سی سالی که در زمان سلطنت طغرل در امارت خراسان، و وزیر الب‌ارسلان و ملکشاه  بود، سهم مهمی در پیشرفت ایران و کشورداری داشت. حکایات این کتاب شهرت جهانی دارد و به زبان انگلیسی توسط ﻫ. دارک با عنوان زیر در لندن به سال 1978ترجمه شده است:

The book of Government or Rules for Kings

و نیز ترجمة فرانسوی آن در پاریس، و نسخة روسی به وسیلة ب.ن. زاخودر به سال 1949 به چاپ رسیده است.

«گزیدة سیاست‌نامه» از نسخه‌ی خطی متعلق به مرحوم حاج محمّد نخجوانی، محفوظ در کتابخانه‌ی ملّی تبریز، که قدیم‌ترین و اصیل‌ترین نسخه‌های موجود است، انجام شده است. گزیدة مزبور دارای شرح واژگان و عبارات می‌باشد، و هم‌چنین در بخش دیدگاه‌ها، نظرات «ادوارد براون، خاورشناس انگلیسی»، «و. بارتولد خاورشناس روسی»، «ملک الشعّرای بهار»، «ذبیح الله صفا»، «عبّاس اقبال»، «مجتبی مینوی»، «غلامحسین یوسفی»، «محمدعلی اسلامی ندوشن»،« حسن انوری» و «دکتر جواد طباطبائی» آورده شده است.

نسخة حاضر ویرایش دوم است، و نسخه‌هایِ دیگر سیاست‌نامه تصحیح دکتر شعار به شرح زیر است:

شرکت سهامی کتاب‌های جیبی (امیرکبیر)، چاپ اول 1348، چاپ هفدهم 1393، 383 صفحه

انتشارات علمی فرهنگی، چاپ هفدهم 1377، 432 صفحه

چاپ و نشر بنیاد، چاپ اول 1365، چاپ چهارم 1370،

برگزیدة سیاست‌نامه، مجموعة شاهکارهای ادبیات فارسی، انتشارات امیرکبیر، چاپ اول 1350، چاپ هشتم 1390، 54 صفحه

Introduction of the work:

Siāsat Nām-e, Khwaja Nizam Al-Mulk (1017-1092)

Selection and description of Dr. Jaʻfar Sheār

Policy book is Arzoo’s history of kings and emirs, as well as the political and social issues of the Seljuk era, which came into the hands of Khwaja Nizam al-Mulk, who was in charge of affairs and the secretary of Alb Arslan, and in the hands of his courtiers and Tughrel. , written, and this is one of the advantages of this book, which is written about history. I can name the political work as a fluent literary work, the subject of which is the politics of statecraft and administrative organization, customs and traditions of Iran during the Seljuk era, and he has written tender anecdotes with a pleasant expression. But one should not be unaware that most of the views of Khwaja Nizam al-Mulk are there, and there are undoubtedly issues in it that are far from the truth, and based on his extreme interpretation of the Sunni religion. The discussion about Anoushirvan’s judiciary, Mahmoud Ghaznavi’s religiosity and justice, and his enmity with Rāfedi and Bātinians or Ismailis, especially his religious disputes, are some of the shortcomings of the book. In addition, the book is mixed with superstitions and unfounded stories. But these cases are from the book of Khwajah’s wisdom and expertise, which was the basis that during the thirty years during the reign of Tughrel in the Emirate of Khorasan, and as Minister of alb-Arslan and Malik Shah, they contributed to the progress of Iran and statehood. The stories of this book are world famous and translated to English by h. Dark, as follows in London in 1978: A book of rule or laws for kings

And also, its French translation in Paris, and the Russian version by B.N. Zakhod was published in 1949.

Editional Board:

Jaʻfar Sheʻār, Hassan Anvari

Literary Institute of Dr. Sheār: www.drshoar.com